Cukrzyca ciężarnych

Cukrzyca ciężarnych (gestacyjna, GDM) to zaburzenie tolerancji glukozy rozpoznawane po raz pierwszy w czasie ciąży. Dotyka ok. 5–10% ciężarnych i choć najczęściej ustępuje po porodzie, wymaga starannego monitorowania — zarówno ze względu na zdrowie matki, jak i prawidłowy rozwój dziecka.

Przyczyny i czynniki ryzyka

W ciąży łożysko wydziela hormony działające antagonistycznie do insuliny, co u predysponowanych kobiet prowadzi do hiperglikemii. Ryzyko GDM zwiększają:

• nadwaga lub otyłość przed ciążą (BMI ≥ 25)
• wiek powyżej 35 lat
• cukrzyca ciężarnych w poprzedniej ciąży
• cukrzyca typu 2 u rodziców lub rodzeństwa
• zespół policystycznych jajników (PCOS)
• urodzenie wcześniej dziecka o masie ciała powyżej 4 kg
• stan przedcukrzycowy (nieprawidłowa glikemia na czczo lub upośledzona tolerancja glukozy)

Kiedy wykonuje się badanie?

Diagnostykę przeprowadza się w ramach obowiązkowych badań prenatalnych:

• Glikemia na czczo — w pierwszym trymestrze (do 10. tygodnia ciąży) u każdej ciężarnej
• Doustny test tolerancji glukozy (OGTT 75 g) — między 24. a 28. tygodniem ciąży u wszystkich kobiet z prawidłowym wynikiem glikemii w I trymestrze
• Wcześniejszy OGTT — zalecany już w I trymestrze u kobiet z wysokim ryzykiem GDM

Objawy

Cukrzyca ciężarnych przebiega często bezobjawowo — stąd tak ważne jest wykonanie przesiewowych badań krwi. Niekiedy pojawiają się:

• wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu
• przewlekłe zmęczenie
• nawracające infekcje dróg moczowych lub grzybicze
• szybki przyrost masy ciała

Możliwe powikłania

Nieleczona lub niedostatecznie kontrolowana GDM niesie ryzyko zarówno dla matki, jak i dla dziecka:

• Dla dziecka: makrosomia (duża masa urodzeniowa), hypoglikemia noworodkowa, wcześniactwo, zwiększone ryzyko otyłości i cukrzycy w dorosłości
• Dla matki: stan przedrzucawkowy, konieczność cięcia cesarskiego, zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2 po porodzie

Leczenie i kontrola

Podstawą terapii jest:

• Dieta cukrzycowa — ograniczenie cukrów prostych, regularne posiłki, odpowiednia kaloryczność
• Umiarkowana aktywność fizyczna — spacery, aqua aerobik, joga dla ciężarnych (po konsultacji z lekarzem)
• Samokontrola glikemii — pomiary glukometrem na czczo i po posiłkach zgodnie z zaleceniami lekarza
• Insulinoterapia — wdrażana gdy dieta i ruch nie wystarczają do utrzymania prawidłowych wartości cukru

Regularne wizyty u diabetologa i perinatologa pozwalają na bieżące dostosowanie leczenia i wczesne wykrycie ewentualnych powikłań.

Po porodzie

U większości kobiet glikemia normalizuje się po urodzeniu dziecka. Zalecamy jednak wykonanie kontrolnego testu OGTT 6–12 tygodni po porodzie oraz regularne sprawdzanie poziomu cukru we krwi w kolejnych latach — ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 po GDM jest kilkukrotnie wyższe niż w ogólnej populacji.